Als ondernemende wetenschapper viel Terstappen ook al in de prijzen. In 2009 kreeg hij de ‘Prix Galien’, een soort Amerikaanse Nobelprijs voor medische technologie. Die prijs werd toegekend voor CellSearch, een methode om kankercellen in het bloed op te sporen die onder zijn leiding is ontwikkeld en die hij naderhand voor $ 40 mln heeft verkocht aan het Amerikaanse farmaconcern Johnson Johnson.

Anders dan veel van zijn mede-onderzoekers is Terstappen minder gericht op het louter publiceren van artikelen in wetenschappelijke tijdschriften. Terstappen: ‘Als een wetenschappelijke doorbraak niet verder gaat dan een publicatie in een wetenschappelijk tijdschrift, heeft het allemaal geen zin. Het gaat uiteindelijk om de vertaling van ideeën in producten die bij de patiënten komen. Daarvoor is wel een bedrijf nodig om het in de markt uit te rollen.’

Aan de andere kant komt de wetenschap met uitsluitend toegepast onderzoek ook niet verder, erkent Terstappen. ‘Fundamenteel onderzoek blijft altijd nodig. Ik heb mensen in mijn vakgroep die uitermate theoretisch bezig zijn, maar dat werk leidt wel met regelmaat tot nieuwe ideeën.’

Terstappen ontwikkelde de CellSearch-methode in de jaren negentig bij Immunicon in Huntingdon Valley, Pennsylvania, een bedrijf dat mede door hem is opgericht nadat hij had gewerkt op de researchafdeling van Becton Dickinson in Californië, een producent van biomedische producten. Hij leerde er het klappen van de zweep kennen om financiering binnen te halen voor onderzoek. Afgezien van venture capital financierde hij het onderzoek naar CellSearch door laboratoria te openen in Huntingdon Valley en in Enschede. Die laboratoria ondersteunen farmaconcerns met behulp van CellSearch bij klinische studies. De labs doen per maand zo’n 700 tests à raison van € 800, goed voor € 600.000 per maand. Terstappen: ‘Toen ik in 1995 met CellSearch begon, verklaarde iedereen me voor gek, maar het is echt een product geworden. Rijk ben ik er niet van geworden, maar dat was niet mijn drijfveer’.

Dat weerhoudt hem er niet van om nog meer te ondernemen. Zijn vakgroep maakt deze week de start bekend van ‘CTCtrap’, een nieuw Europees project dat moet uitmonden in het aflezen van het bloed op kankercellen om met een gepaste therapie te kunnen reageren. De vakgroep van Terstappen ontwikkelt de CTCtrap in samenwerking met enkele bedrijfjes in Nederland en het buitenland. Het consortium ontvangt € 6 mln subsidie voor dit project.

De groep van Terstappen werkt verder aan een methode om voor minder dan € 1 de behandeling van aids te monitoren. Met dezelfde methode zal een betaalbare test voor malaria (en andere ziekten) worden ontwikkeld, en ook daarvoor richt Terstappen een bedrijf op. Hij is overigens betrokken bij Vycap, een mede door hem opgericht bedrijfje dat werkt aan een nieuwe methode om hersenvliesontsteking aan te tonen via cellen in spinaal vocht.

Terstappen is een exponent van een lang uitgebleven omslag die zich in het wetenschappelijk onderzoek in Nederland voltrekt. Het streven naar wetenschappelijke publicaties in wetenschappelijke tijdschriften gaat bij studenten en onderzoekers steeds meer hand in hand met het verlangen wetenschappelijke doorbraken naar de markt te brengen.

Zo heeft het aan de Universiteit Twente verbonden instituut Mira voor biomedische technologie en technische geneeskunde sinds de oprichting in 2009 inmiddels tien bedrijfjes voortgebracht. Het verzorgt binnenkort voor de onderzoekers een programma over ondernemen. Succesvolle ondernemers komen over hun bedrijf vertellen en er is aandacht voor onderwerpen zoals het vastleggen van intellectueel eigendom, het regelen van financiering en een businessplan.

‘Ondernemerschap is in de haarvaten van onze universiteit doorgedrongen’, zegt Martijn Kuit, zakelijk directeur van Mira. ‘Steeds meer wetenschappers combineren hun onderzoek met bedrijvigheid.’

Hoogleraar Terstappen noemt zich niet meer ondernemer dan onderzoeker of andersom, maar ‘een echte hybride’. Zijn werk leidt steeds tot nieuwe bedrijven, maar ‘ik hoef er niet met enorme percentages in te zitten. Ik ga met bedrijven in zee om een technologie op de markt en bij de patiënt te krijgen.’

Wapenfeiten

CellSearch: verkocht aan Johnson Johnson, $ 40 mln

CTCtrap: € 6 mln voor consortium dat methode ontwikkelt om tumorcellen in bloed aan te tonen

Ontwikkeling van goedkope methode om aids te monitoren

Vycap: bedrijf werkt aan methode om hersenvlies-ontsteking aan te tonen

Terstappen is niet meer onderzoeker dan ondernemer, of andersom. Hij noemt zichzelf een ‘hybride’

‘Steeds meer wetenschappers combineren hun onderzoek met bedrijvigheid’

Hoogleraar Leon Terstappen heeft zijn patenten aan de wand gehangen van zijn werkkamer op de Universiteit Twente.